Millennial Bart bereidt zich voor op zijn eerste grotemensenbaan | column

Na vier maanden langs de zijlijn te hebben gestaan, begin ik over een ruime week eindelijk aan een nieuwe uitdaging. Het is mijn eerste ’grotemensenbaan’ voor zo goed als onbepaalde tijd en markeert daarmee een nieuwe periode in mijn leven. Daarom voelt die eerste werkdag een beetje als de eerste dag van de middelbare school. Juist omdat ik al geruime tijd weet dat ik op 1 september mag beginnen, is de spanning flink opgebouwd.

De dagen heb ik gevuld met de laatste klusjes in huis, waar ik straks - als ik eenmaal ondergedompeld ben in de nieuwe job - geen tijd meer voor ga vinden. Verder heb ik het nodige voorbereidende leeswerk gedaan. Vooral in dat laatste heb ik flink geïnvesteerd. Eerste indrukken tellen en ik wil natuurlijk goed voor de dag komen. Want hoe vaak we ook tegen onszelf zeggen dat je ’gewoon jezelf moet blijven’ en dat ’authenticiteit belangrijk is’, bepaalde aspecten van de eerste indruk gaan wat minder vanzelf.

Dit fenomeen is het duidelijkst ondervonden in de retorica (de studie naar toespraken en andere gesproken teksten). De Griekse filosoof Aristoteles herkende hierin al dat, hoewel we oprecht kunnen en willen handelen, we altijd gebonden zijn aan bepaalde wetmatigheden, zoals de wijze waarop iets dat door de een wordt gezegd, door de ander ervaren wordt. Hij doelde daarmee op de deels irrationele benadering van het publiek (in mijn geval: mijn nieuwe collega’s) die voorbijgaat aan de inhoudelijke boodschap. Iedereen heeft immers zijn eigen associaties en ideeën bij bepaalde woorden.

Hierdoor kom je onwillekeurig voor keuzes te staan. Of je je nu voorgenomen hebt om de waarheid te spreken over jezelf en niets te verbergen: wát je zegt en hoe je dat doet, doet ertoe. Bij de vraag ’vertel eens wat over jezelf’ kan ik zeggen dat ik van een feestje hou of ik kan benadrukken dat ik verloofd ben en volgend jaar ga trouwen.

Juist als je net in het werkende leven komt te staan, zijn dat soms lastige zaken. Wil ik dat mijn collega’s mij in eerste instantie als jong en energiek zien of als serieus en volwassen? Je zou er een volledige strategie op kunnen loslaten om de eerste indruk zo wenselijk mogelijk te laten landen.

Deze first impression bias is meer dan een goed bedoeld aandachtspunt van een sollicitatiecoach: het is een bewezen psychologisch effect waar niet aan te ontkomen valt.

Veel kantoortijgers die vanwege de versoepelingen weer in het reservaat onder het systeemplafond worden vrijgelaten, zullen bij de fysieke herintroductie met collega’s in vergelijkbare situaties terechtkomen.

Maar goed, het begin is altijd even aftasten en perfect hoeft het niet te gaan. Weggestuurd worden vanwege een verkeerde eerste indruk gebeurt alleen in reality tv. Laat ik eerst maar eens gewoon beginnen.

Net binnen