Premium

Twee bunkers in duinen, overblijfselen van oud vakantiepark ’Het Schuitegat’ [video]

Twee bunkers in duinen, overblijfselen van oud vakantiepark ’Het Schuitegat’ [video]
,,Het bunkerdorp, als onderdeel van de Atlantikwall, was bestemd voor gewonde Duitse soldaten die moesten herstellen.’’
© foto hein flach
Bloemendaal

Kustbatterij Langerak, een van de verdedigingswerken van de Atlantikwall in de Kennemerduinen, kreeg na de oorlog een bijzondere bestemming: als vakantiepark.

Mensen werkten tijdens deze wederopbouwjaren hard en wilden in de zomer op vakantie. Het terrein tussen IJmuiden en Bloemendaal werd omgetoverd tot vakantieparadijs ’Het Schuitegat’ met achttien bunkers.

Het Schuitegat is een bijzonder item in de tentoonstelling ’Duinen vertellen oorlogsverhalen’ die vanaf vrijdag 19 juni te zien is in Bezoekerscentrum Kennemerduinen aan de Zeeweg. Het project was bijzonder, omdat voorzieningen als water, elektriciteit of toiletten ontbraken.

Maar dat deerde niemand; de vakantiegangers kregen er onvoorwaardelijke rust voor terug. Zij genoten van deze primitieve manier van vakantie vieren. De bunkertjes van het Schuitegat waren jarenlang razend populair, ook omdat ze dicht bij zee lagen. Iedere zomer waren er twee keer zoveel aanvragen als dat er plek was.

Twee bunkers in duinen, overblijfselen van oud vakantiepark ’Het Schuitegat’ [video]
Vakantie in de jaren zeventig.
© archief c.van oosterom

In de jaren zeventig van de vorige eeuw ontstonden er echter problemen bij stichting Kennemerduinen, de toenmalige beheerder, om de boel winstgevend te houden. Mede door de sloop van enkele bunkers in verband met kustbescherming liepen de inkomsten terug.

Het vakantiepark werd op last van de provincie uiteindelijk opgedoekt. PWN-boswachter Coen van Oosterom was destijds op een - laten we zeggen - nogal onorthodoxe wijze betrokken bij de afbraak van het bunkerdorp. Daarover later meer. Er resten nog slechts twee bunkers. Met hem nemen we een kijkje.

Twee bunkers in duinen, overblijfselen van oud vakantiepark ’Het Schuitegat’ [video]
Oude luchtfoto van bunkerdorp Schuitegat.
© archief c.van oosterom

Het Schuitegat

Het Schuitegat ligt helemaal aan het einde van een fietspad dat richting de zeereep loopt. Het bunkerdorp lag in een gebiedje dat bekendstaat onder de naam Houtglop, gelegen noordelijk van strandslag Kattendel.

Om er te komen rijdt Coen in zijn boswachtersauto vanaf het bezoekerscentrum bij ingang Koevlak langs de oostkant van de Kennemerduinen. Het 3.300 hectare grote duingebied ligt vol relikwieën uit de oorlog, het centrale thema van de komende expositie.

Zo passeren we een aantal gedenkstenen, die markeren waar vlak na de Tweede Wereldoorlog massagraven werden aangetroffen. In één massagraf zijn de overblijfselen van 196 mensen gevonden, weet Coen.

,,Op acht plekken in de duinen zijn lang geleden gedenkstenen geplaatst. Zes zijn er toegankelijk, twee niet - die staan in het Kraansvlak. Maar ook daar kunnen nabestaanden een bezoek brengen als zij daartoe een verzoek indienen. Ik ga dan altijd mee, toevallig verleden week nog. Iemand die 1 jaar was toen zijn vader werd geëxecuteerd.’’

Gedenksteen

Op de Eerebegraafplaats in Overveen zijn 372 slachtoffers herbegraven, onder wie Hannie Schaft, als enige vrouw. Zij werd in haar eentje gefusilleerd op een plek die ’Schapenkamp’ heet. Coen weet ongeveer waar de Haarlemse heldin werd doodgeschoten. Die plek is hem aangewezen door oud-beheerder George ten Hoope van de Eerebegraafplaats, wiens vader begrafenisondernemer in Haarlem was.

Twee bunkers in duinen, overblijfselen van oud vakantiepark ’Het Schuitegat’ [video]
Gedenksteen in een duinpan bij Gaaienveld.

We stappen uit bij een monument dat de boswachter tot de verbeelding spreekt. Om er te komen loop je over een pad waar ook de gevangenen liepen, alvorens zij werden geëxecuteerd. Op de steen, besloten in een duinkom, staat gegraveerd: Hier werden vijf verzetshelden vermoord, 2 februari 1943. Deze plek staat bekend onder de naam Gaaienbos en Bijtrommel. We rijden verder, onder restaurant De Uitkijk door.

Coen toont andere overblijfselen: op het terrein Groot Olmen is enkele jaren geleden een herstelproject geweest waarbij grote delen van het dichtgegroeide duin werden afgeplagd. Men deed een heel bijzondere archeologische ontdekking: onder het zand kwamen de resten tevoorschijn van een vroegmiddeleeuwse duinboerderij.

Twee bunkers in duinen, overblijfselen van oud vakantiepark ’Het Schuitegat’ [video]
Drie oefenbommen langs het fietspad bij Groot Olmen.

Ook werden ruim 250 Duitse oefenbommen gevonden. Drie exemplaren liggen langs het fietspad. ,,Ze zijn gemaakt van goedkoop beton’’, vertelt de boswachter. Op een informatiebord valt te lezen dat de oefenbommen precies even groot en zwaar waren als brisantbommen uit die tijd. De bommen bevatten glazen buisjes met een chemische stof. Als het ’explosief’ de grond raakte, kwam de chemische stof in contact met zuurstof. Daardoor werd een rookwolk veroorzaakt. Zo kon de piloot zien of hij goed had gemikt.

Atlantikwall

We rijden door tot vlakbij de overgang ’strandslag Duin- en Kruidberg’. In dit jaargetijde stikt het van de nachtegalen. Een hoog duin biedt uitzicht op duinvallei Houtglop. Coen toont hier de twee laatst overgebleven Duitse bunkers van vakantiepark Het Schuitegat.

,,Tot en met verleden jaar was er een oud echtpaar uit het Gooi, de familie Van Veldhuizen, zij hebben hier wel veertig jaar gezeten. Ze bivakkeerden er onder heel primitieve omstandigheden. Ze deden hun inkopen bij de supermarkt en mochten met de auto hiernaartoe rijden, daar hadden ze ontheffing voor. Maar zijn vrouw is afgelopen zomer overleden, dus ik betwijfel of hij nog terugkomt.’’

Twee bunkers in duinen, overblijfselen van oud vakantiepark ’Het Schuitegat’ [video]
Rust en ontspanning in het bunkerdorp.
© archief c.v.Oosterom

,,Het bunkerdorp, als onderdeel van de Atlantikwall, was bestemd voor gewonde Duitse soldaten die moesten herstellen. Het zijn als het ware woonverblijven. De opbouw is van metselwerk, het dak van beton.’’ Hij wijst naar de de binnenhelling van de zeereep waarin ook bunkers lagen. Een diep gat in het midden, nu overgroeid met vlier en duindoorn, was een volleybalveld.

,,De allereerste bewoonster was Wil Overkleeft’’, herinnert Coen zich. ,,Zij is hier gekomen in 1952. Ze had verkering met een metselaar, en in ruil voor het werk dat hij deed mochten zij in zo’n bunker blijven wonen, want kort na de oorlog waren er weinig woningen beschikbaar. Wil raakte zwanger, maar die metselaar liet haar in de steek. Zij is toen naar de Lange Nieuwstraat in IJmuiden verhuisd, met haar kind. Ik heb haar daar opgezocht. Zij heeft mij een paar foto’s gegeven.’’

Het einde van ’Het Schuitegat’ als vakantieoord kwam in 1988. De provincie Noord-Holland maande de Stichting Kennemerduinen het bunkerdorp óf te moderniseren met voorzieningen als water en toiletten, of te slopen.

,,Ze wist van tevoren dat de stichting daar toch geen geld voor had. Dus werd het gesloopt door de firma Witkop uit Bloemendaal.’’ Als jong boswachtertje kreeg Coen de opdracht de bunkers ’schoon’ aan de sloopfirma op te leveren. Al het binnenwerk - veelal houten wanden, vloeren en meubilair, moest eruit.

,,Zwaar werk’’, zegt hij. Dus kozen ze voor een werkwijze die heden ten dagen nooit zou worden getolereerd. ,,We hebben de hele zooi in brand gestoken, met autobanden en diesel. Elke dag twee bunkers, ’s morgens een en ’s middags eentje. Als ik dat nu zou doen, zou ik de bak in gaan. Maar het was de mooiste klus ooit’’, grijnst hij.