Premium

Val van de Muur: pensionhoudster sliep zelf op matras in de badkuip

Val van de Muur: pensionhoudster sliep zelf op matras in de badkuip
Een Mauerspecht aan de slag.
© Henk Maurits
Haarlem

De persoonlijke geschiedenis van Henk Maurits is sterk verweven met de DDR. In 1944 werd hij geboren in de latere Russische zone van Duitsland en in 1947 verhuisde hij met zijn moeder naar Nederland, waar zijn vader vandaan kwam. Met de DDR ontwikkelde hij naar eigen zeggen ’een haat-liefdeverhouding’.

De oud-filmmedewerker van Haarlems Dagblad bezocht zo’n 25 jaar het filmfestival in Berlijn en leerde de stad zowel voor als na de val van de Muur goed kennen. En op het moment zelf was hij er bij. Met zijn vader reisde hij spoorslags naar Berlijn, ’om daar de euforie rond de val van de gehate Muur mee te beleven’. Ieder lustrum vierde hij ter plekke mee en in 2006 woonde hij zelfs korte tijd in Berlijn.

,,Mijn halve familie woonde achter het IJzeren Gordijn en een reisje naar Nederland was voor hen jarenlang een onvervulbare droom. Tot op 9 november 1989 de muur viel. Een historisch moment waardoor eindelijk de breuklijn in de familie kon worden hersteld.’’ Maurits herinnert zich de vreugdetranen van zijn moeder en het ongeloof en de twijfel van zijn nuchtere Nederlandse vader, die het type was van: eerst zien en dan geloven. ,,Met moeite vonden mijn vader en ik een plek in de trein en een toezegging van mijn vaste Hongaarse pensionhoudster in Berlijn om twee bedden voor ons te regelen.’’

,,In de grensplaats Helmstedt biggelden mij al de tranen over de wangen, toen ik vanuit de trein uit het raam keek en op het afgeladen perron al die Oost-Duitsers zag staan met in hun hand allemaal eenzelfde plastic wit tasje met daarin een tros bananen. Een zeldzaamheid in de DDR en in de ’socialistische heilstaat’ slechts zeer sporadisch te koop.’’

Val van de Muur: pensionhoudster sliep zelf op matras in de badkuip
In West-Berlijn ontstaat spontaan een levendige straathandel in fruit.
© Foto Henk Maurits

,,Natuurlijk werd daar in het commerciële ’kapitalistische Westen’ direct op ingespeeld, zo merkte ik bij aankomst in Berlijn, waar vóór Bahnhof Zoo en rond de Gedächtniskirche een levendige straathandel aan de gang was. Marktkramen vol bananen en andere etenswaren, maar ook lange tafels met banken waar de DDR-burgers konden aanschuiven voor een gratis kop aardappelsoep. In een souvenirshop hingen al de eerste T-shirts met ’Ich war dabei 9. November 1989’.”

Val van de Muur: pensionhoudster sliep zelf op matras in de badkuip
Verbroedering op straat. De T-shirts zijn al snel te koop.
© Henk Maurits

Gelukszoekers

In de oude bioscoop Gloria aan de Kurfürstendamm, waar ooit Marlene Dietrich furore maakte, draaide ’Die Glücksjäger’. Een toepasselijke titel, vond Maurits. ,,Het leek ook een stad vol tijdelijke gelukszoekers, waar iedereen aardig voor elkaar was. Vooral voor die arme Ossi’s, die niets konden kopen met hun waardeloze Ost-Marken. Maar gelukkig hadden ze van Helmut Kohl allemaal een cadeautje gekregen in de vorm van honderd DM ’Begrüssungsgeld’, op te halen bij de banken in het Westen.’’

Val van de Muur: pensionhoudster sliep zelf op matras in de badkuip
Begroetingsgeld ophalen. De vrouw rechts heeft maar een bordje om haar nek gehangen om niet telkens mensen te hoeven verwijzen.
© Henk Maurits

En daarmee konden ze dan hun bananen kopen, een koffie met een pretzel of in de Gloria goedkoop naar de film: ’Eintritt für Gäste aus der DDR nur 5,- DM’. ,,Maar voor de bioscoop hadden de dagjesmensen uit het Oosten helemaal geen tijd’’, zegt Maurits. ,,Nee de Ku-damm liep vol met etalagekijkers, die zich vergaapten aan al die westerse decadentie. Een aparte trekpleister vormden de peepshows en de Beate Uhse seksshop, tegenover de Gedächtniskirche, waar een lange rij mensen voor de deur stond te wachten om naar binnen te mogen en waar via een handgeschreven briefje op de voordeur om geduld werd gevraagd omdat de winkel ’überfüllt’ was.’’

Val van de Muur: pensionhoudster sliep zelf op matras in de badkuip
Dikke rijen voor de seksshop in West-Berlijn.
© Henk Maurits

Bizarre en curieuze momenten, die dertig jaar later nog in zijn geheugen gebeiteld staan. De vreugde, de euforie, de mensenmassa’s die van Oost naar West-Berlijn trokken en die ’s avonds ook weer keurig in lange rijen terugkeerden naar hun eigen woonplek. ,,Zelden heb ik zoveel solidariteit meegemaakt, zoveel behoefte aan samenhang en de wil om voor elkaar te zorgen. Twintigduizend mensen die samen overnachtten in het Europa Center, het grote, prestigieuze winkelcentrum bij de Gedächtniskirche. Zelf sliep ik met mijn vader particulier bij mijn pensionhoudster thuis. Het pension was vol geweest, maar we mochten in haar bed slapen, terwijl zij twee nachten op een matras in haar eigen badkuip lag, zo ontdekten wij pas bij het afscheid. Dat was de sfeer van Berlijn in november 1989.’’

Val van de Muur: pensionhoudster sliep zelf op matras in de badkuip
Henk Maurits in 1989 bij de Brandenburger Tor.

Lees ook de andere verhalen van lezers over de Val van de Muur

De belevenissen van Els Floris en Jos Lap uit Wormer: ’Met je neus bovenop de historie’

De trip die Annelies en Marcel van Gestel uit Leiden maakten: ’We kregen de gewisselde marken niet op’

Over Leiderdorper Tiddo Bresters die met zijn autoclub ’erbij was’: ’De vrolijkste file ooit’ op de Transit Autobahn’