Premium

Zorgen over schadelijkheid grafietregens: ’Maar verhuizen uit Wijk aan Zee? Dat nooit’

Zorgen over schadelijkheid grafietregens: ’Maar verhuizen uit Wijk aan Zee? Dat nooit’
Kinderen spelen in de duinen bij Wijk aan Zee. Op de achtergrond Tata Steel.
© Foto Heleen Vink
Wijk aan Zee

Van tijd tot dwarrelen ze neer. Glinsterend zwarte stofdeeltjes. In Wijk aan Zee zijn ze wel wat gewend. Maar nu het RIVM heeft vastgesteld dat de grafietregens schadelijk zijn, en dan vooral voor jonge kinderen, is de bezorgdheid in het kustdorp groot.

De grafietregens komen van het terrein van Tata Steel bij de verwerking van slak door verwerker Harsco. Achter Wijk aan Zee rijzen de fabrieksinstallaties hoog op. Wie overlast heeft, kan Tata Steel bellen.

„Als we bellen, komen ze het huis schoonmaken. Je kunt op kosten van Tata je auto naar de wasstraat brengen. Ze zijn best van goede wil, maar het is gewoon niet goed wat er gebeurt”, zegt dorpsbewoonster Kirsty Eileen Campbell. „Ik dronk laatst met een vriendin koffie in de tuin en toen kwam het. Glinsterende deeltjes dwarrelden door de lucht. Het leek wel zo’n glazen sneeuwbol, maar dan in het zwart. Met onze hand op het kopje zijn we snel naar binnen gegaan.”

Lees ook: Hoogleraar milieuchemie over grafietregen van Tata Steel: ’Er zitten meer schadelijke stoffen in de grafietregen’

Lood

Het grafietstof bevat mangaan, vanadium en lood. Blootstelling aan lood leidt tot stoornissen aan onvolgroeide hersenen en zenuwstelsel, aldus het RIVM. Kirsty Eileen heeft net bij de enige basisschool van Wijk aan Zee, De Vrijheit, haar jongste zoon van acht afgezet.

„Al mijn kinderen zijn hier opgegroeid. Ze zijn gezond, ik heb nooit iets gemerkt, maar het is natuurlijk zorgwekkend. Het moet snel ophouden. Gelukkig is er nog schone lucht van zee.”

„We moeten kunnen vertrouwen op organisaties die geacht worden te waken over onze gezondheid”, zegt dorpsbewoonster Linda Breusers.

„En dan doel ik op de provincie Noord-Holland, die verantwoordelijk is voor de milieucontroles bij Harsco. De mensen uit het dorp klagen al anderhalf jaar. De Dorpsraad heeft dat spul laten onderzoeken en daar rolde hetzelfde uit als wat het RIVM nu bevestigt. De GGD en de provincie hebben dat gesust: ’Ach, het valt wel mee’. Dat Tata Steel de randjes opzoekt, dat verwacht je van een bedrijf dat winst wil maken, maar van de provincie moet je toch op aan kunnen.”

Lees ook: Commentaar: Vergiftigen van kinderen in de IJmond is onacceptabel

Met Tata Steel hebben veel Wijk aan Zeeërs een haat-liefdeverhouding. De staalfabriek is er nu eenmaal, en biedt werk. Ook aan de dorpsbewoners. En dat er geen viooltjesaroma uit de schoorstenen komt, begrijpt iedereen wel. „Ik vind het heel moeilijk”, zegt Astrid de Jong.

„We zijn hier twintig jaar geleden bewust vanuit Brabant naartoe verhuisd. Vanwege de duinen en de zee. Nu gaan klagen over Tata Steel voelt niet goed. Maar deze grafietregens zijn echt hinderlijk. We houden de gordijnen altijd gesloten. Die absorberen veel stof. Zo komt er minder het huis in. Om de twee maanden gaan ze de was in.”

Terwijl de meeste bewoners aangeven ondanks alles niet te willen verhuizen, heeft bij Jerfi Bouwmans de twijfel toegeslagen. Hij heeft net zijn tweejarige dochtertje Julia van de peuterspeelzaal opgehaald.

„Het is een geweldig dorp, met een heel eigen sfeer waar de mensen elkaar kennen. De zee, de vrijheid. Om die redenen zijn we er komen wonen. Maar we hebben deze kleine meid waar we verantwoordelijk voor zijn. Moeten we hier blijven? Ik weet het niet...”

Schommel

„Geen haar op mijn hoofd dat ik verhuis uit Wijk aan Zee”, zegt Dory Zuid. Terwijl haar neefje Bram (3) zich vermaakt op de wip van de speelplaats middenin het kustdorp. Hoewel haar familie niet meer bij ’Hoogovens’ werkt, heeft het bedrijf nog steeds een streepje voor.

Lees hier meer: RIVM: te veel metalen in grafietregens Tata Steel IJmuiden

„Als er iemand ziek was, kon de man zo verlof krijgen om voor haar te zorgen.” Toch is Dory geschrokken van de uitkomsten van het grafietrapport van het RIVM en het risico voor jonge kinderen. Bram komt even zijn handjes laten zien. Ze zijn vies. „Iedereen maakt zich zorgen over zijn huis of auto, maar niemand van de grootste klagers heeft opgeroepen om ook de speelplaatsen standaard schoon te maken na een grafietwolk.”

Dat zou wel moeten, vindt ze. „Ik heb ze hier nog nooit de speeltoestellen zien schoonmaken. En ik woon er naast.”

Toch nuanceert ze de gezondheidsrisico’s, ondanks de waarschuwing van het RIVM. „Ja, als je buiten speelt worden kinderen vies. Ik ben niet zo dat ze helemaal niks meer mogen. Ze moeten ook een beetje resistentie opbouwen.”

Volgens de Wijk aan Zeese wordt Tata te kritisch bejegend. „Het zijn vooral de mensen die van buiten komen die veel klagen. Kom hier dan niet wonen.” Dat er meer geklaagd wordt, komt volgens haar ook door de veranderende tijd.

„Vroeger stonden de huisvrouwen elke vrijdag de ramen te lappen, nu niet meer. Ja, vind je het gek dat het dan viezer is. We moeten ook koesteren hoe mooi Wijk aan Zee is. En wonen aan de kust en bij de duinen, is ook juist gezond voor je. Dus het is een optelsom van alles.”

Kees en Jacomien Visser uit Woerden zijn op fietsvakantie in Noord-Holland. „Ik zou hier nooit willen wonen”, zegt Jacomien besmuikt, terwijl haar man op een kaart kijkt van de omgeving.

„Kijk het fabrieksterrein doorklieft het hele dorp”, zegt Kees verrast. Ze hebben wel iets opgevangen over de overlast. „Ik wist wel dat Tata hier zat, maar dat het zo groot was, wist ik niet.” Hadden ze een andere uitvalsbasis gekozen nu ze weten van de overlast? „Nee, dat niet. We hadden ook in Egmond terecht kunnen komen. We hebben vooral naar de prijs gekeken.”

Lees ook: Wijk aan Zee schrikt zich wild van RIVM-rapport over gezondheidsschade door grafietregens [video]

Lees ook: Omwonenden Tata Steel: meer onderzoek naar risico’s