’Kinderdijk’ bij Medemblik ontdekt

’Kinderdijk’ bij Medemblik ontdekt
Archeologen graven de fundamenten op van een achtkantige poldermolen. Op de achtergrond het Stoomgemaal van Medemblik.
© Foto Theo Groot
Medemblik

Metersdikke muren en eikenhouten balken in de vette klei. Ze verraden de fundamenten van een molen uit 1638.

Deze achtkantige poldermolen was destijds een van de sterkste schakels in een serie van vijftien molens die het water gezamenlijk naar de toenmalige Zuiderzee stuwden. Te vergelijken met het Zuid-Hollandse Kinderdijk, waar miljoenen toeristen zich vergapen aan een stukje Hollands Glorie. Datzelfde staaltje voltrok zich hier aan de Oosterdijk, pal onder Medemblik, vertelt Bart ter Steege van Archeologie West-Friesland. ,,Dit was voor die tijd al een hele zware molen, dat kun je ook goed terugzien aan de fundamenten die op verschillende plaatsen extra verstevigd zijn. Deze achtkantige molen was uitgerust met een dubbel scheprad en dat betekende dat dit exemplaar extra capaciteit had het water te verplaatsen.’’

Vijzel

Later werd deze molen, vergelijkbaar met De Groote Molen bij Schellinkhout, uitgerust met een vijzel, de technisch beter ontwikkelde wokkel die het water schuin omhoog draaide. Door die aanpassing werd het vermogen verder opgeschroefd. Symbolisch genoeg staat amper honderd meter verder de installatie die later de gehele klus in zijn eentje overnam: Het Stoomgemaal Medemblik. Het is beslist geen toeval dat Archeologie West-Friesland hier is neergestreken. Het naastgelegen recreatiepark Zuiderzee gaat fors uitbreiden. Waar nu waterschapshistorie naar boven komt, staan straks comfortabele vakantiehuisjes. ,,Dus dit is de laatste kans om iets van de geschiedenis bloot te leggen en te documenteren’’, vertelt Ter Steege.

Scheprad

Naarmate de dag vordert, schraapt de kraan steeds meer aarde weg en ontstaat een gedetailleerd beeld van de fundering. Inclusief het centraal gelegen wielbak. Daarin draaide het wiel rond dat de schepraden aandreef. Ter Steege is aangenaam verrast door de gave staat van de fundamenten. ,,Vroeger werden molens nogal grondig gesloopt. Dan vond je daar weinig meer van terug. Veel materialen zoals hout en stenen werden elders hergebruikt. Maar hier treffen we nog veel materiaal aan. Zelfs een molenaar die hier kwam kijken, was verbaasd.’’ Ook voor de geschiedschrijving is deze opgraving van belang, vertelt Ter Steege. ,,We hebben een vrij goed beeld van wat er bovengronds gebeurde. Van het ondergrondse deel weten we nog lang niet alles en daarvan kunnen we nog veel leren.’’ Ondertussen legt Ter Steege het meetlint langs poeren en roept de maatvoering naar de collega die alles opschrijft. ,,3.46 en 4,14.’’ Meten is weten en vooral niet vergeten, weet Ter Steege. ,,Door alles te documenteren, kunnen we vergelijken. Bijvoorbeeld met molens in De Schermer.’’ Polder De Vier Noorder Koggen, die hier ten zuiden van Medemblik ligt, schrijft een nieuw stukje geschiedenis. Meer info: www.molendatabase.org

Het laatste nieuws.