Gemeentearchief Zaanstad verandert tijdelijk in escaperoom

Gemeentearchief Zaanstad verandert tijdelijk in escaperoom
Zaandam

Het Gemeentearchief Zaanstad verandert tijdens de Maand van de Geschiedenis in een escaperoom.

Door mee te doen aan de archiefqueeste kunnen deelnemers al puzzelend het geheugen van de Zaanstreek verkennen en meteen een stuk ’verboden terrein’ betreden: het depot, waar meer dan vijf kilometer aan Zaanse historie is opgeborgen. Uiteraard gaat er wel een archiefmedewerker mee het depot in, om te voorkomen dat er iets met de archiefstukken gebeurt, zeggen Frans Hoving en Aimée Klerk van het GAZ.

Op vijf dagen – verspreid over de maand oktober – krijgen puzzelaars de kans om aan de hand van een brieffragment een verloren document zoeken. De puzzel moet in 30 tot 45 minuten zijn op te lossen. De befaamde, brede Zaalbergkast speelt uiteraard een rol in de queeste. Johan Zaalberg (1858-1934) schreef immers zelf geschiedenis in de archiefwereld. De voormalig gemeentesecretaris van Zaandam was de man die Nederland leerde archiveren. Het door hem bedachte archiefsysteem – waarin stukken niet chronologisch maar op basis van dossiers worden gearchiveerd – vormt nog steeds de basis van de gemeentelijke archieven in Nederland. Hoving: „Hij nam ontslag omdat hij dacht rijk te worden van zijn systeem, maar dat is hij nooit geworden.”

Opstand

Het GAZ doet dit jaar voor de tweede keer mee aan wat het grootste geschiedenisevenement van Nederland wordt genoemd. De Maand van de Geschiedenis heeft ’opstand’ als thema. Het archief heeft onder meer de genealogiecursus ’Waren mijn voorouders opstandig?’ op het programma staan en drie lezingen over diverse vormen van opstand. Frank Tjeertes vertelt over de opstand van de Zaanse patriotten tegen stadhouder Willem V (van 1783-1787), Renate Sun-Louw buigt zich over de Zaanse arbeiders die rond 1900 hun stem laten horen en Vera Kok verhaalt over haar familie die tijdens de Tweede Wereldoorlog stilzwijgend in verzet kwam. Zij woonden naast de Artillerie Inrichtingen op het Hembrugterrein en hadden onderduikers in huis. Met moeder Annette schreef zij hierover het boek ’Helden sterven jong’.

Alle lezingen worden gecombineerd met rondleidingen door het depot. Waar bezoekers volgens Hoving en Klerk doorgaans het meest van onder de indruk zijn, is ’het oudste stuk van de Zaanstreek’: een verkoopakte van een stuk grond aan kerkmeesters in Westzaan uit 1395. „Of 1396. Dat weten we niet zeker, want er zit een vlekje op het document.”

Zaanoever

Daarnaast zijn de 17e-eeuwse kaartenboeken van Heijmering (met inkttekeningen van stukjes Zaanoever) en de adresboeken (waarin elke inwoner met adres én beroep staat vermeld) populair. „Het doopboek van de Zaandammerkerk is ook altijd een hit. De pastoor maakte daarin persoonlijke notities en schreef bijvoorbeeld dat ’tsaar Peter op bezoek is’.”

Het complete programma staat op archief.zaanstad.nl

Het laatste nieuws.