Nog voordat je er iets van hebt gemerkt, kan een bijdehante armband jou waarschuwen dat je een coronabesmetting hebt opgelopen

Professor Rick Grobbee staat aan het hoofd van de covid-red studie. ,,Op zoek naar een wapen voor de toekomst.’’
© UMC Utrecht
Utrecht

Nog voordat je er iets van hebt gemerkt, kan een bijdehante armband jou waarschuwen dat je een coronabesmetting hebt opgelopen. Met een omvangrijk onderzoek wordt deze detectie uiteindelijk vervolmaakt. ,,Een wapen voor de toekomst’’, aldus Rick Grobbee, hoogleraar klinische epidemiologie aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht.

Niet eerder in ons land konden zoveel mensen aan een wetenschappelijk onderzoek meedoen als nu bij de covid-red studie. Nog zo’n 4.000 aanmeldingen te gaan en professor Rick Grobbee, die aan het hoofd staat van dit omvangrijke project, heeft de beoogde 20.000 deelnemers binnen. ,,Het scheelt dat het onderzoek nauwelijks belastend is voor de deelnemers’’, aldus de hoogleraar klinische epidemiologie aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht.

,,’s Nachts draag je de speciale armband die onder meer je hartslag en temperatuur meet. ’s Ochtends werk je een paar gegevens in de app bij en eens in de twee weken vul je een korte vragenlijst in. Daarnaast krijg je, in de ongeveer negen maanden dat je aan het project meedoet, vier keer het verzoek om een paar druppels bloed in te sturen.’’

Met de slimme armband is het allemaal begonnen. De polsband is een paar jaar terug door het Zwitserse technologiebedrijf Ava ontwikkeld om de menstruatiecyclus in kaart te brengen. Zo kan een vrouw nagaan wanneer ze de meeste kans heeft om zwanger te worden. Grobbee: ,,Je kunt ook tegengesteld redeneren en de armband als anticonceptiemethode gebruiken. Dan moet het natuurlijk wel een betrouwbare methode zijn. Vandaar dat al heel wat onderzoek met die Ava-band is verricht. Daar hebben we voordeel van.’’

Soms merk je niets van de processen die zich in je lijf afspelen. Als de polsband kan voorspellen wanneer een vrouw haar vruchtbare periode heeft, kan zo’n armband dan ook aangeven of je ziek wordt? Vanuit die vraag werkten negen partners uit vier verschillende Europese landen de covid-red studie uit. Het was een van de 180 subsidieaanvragen die de Europese Unie binnenkreeg en een van de zeven die werden gehonoreerd. Er is voor covid-red een subsidie van tien miljoen euro verstrekt.

Hartslag en ademhaling

,,Het is niet niks wat we als data binnenkrijgen’’, aldus professor Grobbee.

,,Hoe meer gegevens we kunnen verwerken, des te duidelijker het plaatje wordt. Per persoon doet zo’n armband wel drie miljoen metingen op een nacht. Er zijn verschillende fysiologische parameters. Denk aan temperatuur, hartslag en ademhaling. Als er veranderingen optreden bij deze indicatoren, kan dat op een coronabesmetting duiden. Toen we deze studie begonnen, wisten we eigenlijk niet welke afwijkingen en welke combinatie van veranderingen op een covid-infectie wijzen. Zie het als een vingerafdruk. Het gaat om een uniek totaalbeeld. Je hebt veel data nodig om de ingewikkelde samenhang van de parameters - die typisch is voor het coronavirus - zichtbaar te maken. We zijn er nog lang niet en ook nog maar net begonnen, maar bij een eerste analyse bleek dat in zeventig procent van de gevallen tenminste twee dagen van te voren al voorspeld kan worden dat er sprake van een besmetting is. Klimt je temperatuur omhoog, kan dat duiden op beginnende koorts. Kuchen en benauwdheid hebben direct en duidelijk effect op de ademhaling. Zulke veranderingen kunnen wijzen op een besmetting met covid-19. Dankzij de armband krijgt je direct het advies dat je je snel moet laten testen.’’

Om de privacy van de deelnemers te beschermen, worden de gegevens gecodeerd. In rapporten en publicaties over het onderzoek kan niemand terughalen om welke deelnemer het gaat. De armband verwerkt de fysiologische gegevens zonder vertraging. Dat is het geheim van de smid.

,,Wanneer je in een vroeg stadium ontdekt dat je een coronabesmetting doormaakt, kun je meteen maatregelen treffen en in quarantaine gaan. Zo wordt de kans stukken kleiner dat je anderen besmet. Je kunt je wel voorstellen dat deze technologie een belangrijke rol kan spelen bij het indammen van de pandemie. En bij al die andere in de toekomst. Ik ben bang dat deze niet de laatste is. Wat we nu van deze studie leren, kunnen we als wapen inzetten bij toekomstige epidemieën en pandemieën. We kunnen maar beter voorbereid zijn en in een vroeg stadium infecties voorkomen.’’

Algoritme

Laten we eerst de strijd tegen het coronavirus maar eens winnen. ,,Als we eenmaal een scherp algoritme in kaart hebben gebracht - eentje die onderscheid weet te maken tussen een gewoon griepje en covid - dan kun je die technologie in elke smartwatch toepassen.’’

Voor het covid-red-onderzoek, dat ondanks de internationale samenwerking voornamelijk in ons land wordt gehouden, zijn nu nog zo’n 4.000 proefpersonen nodig.

,,Wat ik bijzonder vind is dat de deelnemers met elkaar een hele goede afspiegeling van de samenleving vormen. De oudste is over de negentig, de jongste achttien. Men komt uit alle lagen van de bevolking en uit alle delen van het land. Ook als je al een vaccin hebt gekregen, kun je nog meedoen. Er is nog zoveel dat we niet weten. Of je het virus nog kunt oplopen en doorgeven na vaccinatie, is nog lang niet duidelijk. Hoe dan ook, ik vind het fantastisch dat we dit omvangrijke onderzoek kunnen uitvoeren. Als die armband blijkt te werken, gaan we in de toekomst veel vaker onderzoeken of we op basis van complexe algoritmen ziekte kunnen inperken en gezondheid kunnen bevorderen.’’

(Tekst gaat door onder de foto)

Deelnemers

Waarom zou je eigenlijk meedoen aan de studie? Een vragenrondje langs meerdere deelnemers gaf het beeld dat ze het fijn vinden om op een makkelijke manier bij te dragen aan een onderzoek dat van groot belang kan zijn. Ook het idee dat je verantwoordelijkheid draagt voor de gezondheid van jezelf en anderen speelt een rol.

,,Ik ben een beetje bang voor corona. Bovendien zou ik mijn ouders of oma absoluut niet willen besmetten’’, aldus Angela Derlagen uit Hoorn. ,,Daarnaast is het best leuk om elke ochtend te zien wat je je lijf doet terwijl je slaapt.’’

,,Ik was al een fanatieke smartwatchgebruiker’’, reageert Sandra Biallass in Beverwijk. ,,Daarnaast vind ik het fijn om op deze manier een bijdrage te kunnen leveren. Hopelijk creëert het inzichten en oplossingen. Ondertussen ben ik wel blij als ik in de ochtend op mijn telefoon lees: ’geen afwijkingen in lichamelijke gezondheid geconstateerd’. Dat had ik al niet gedacht voordat ik besloot deel te nemen.’’

Vertrouwen in de wetenschap

,,Ik draag de armband nu ruim een maand en vandaag kreeg ik voor het eerst het advies in de app om me te laten testen’’, aldus Wendy Kronsberg uit Haarlem.

,,Ik werk in de gezondheidszorg. Mijn man heeft vorig jaar december corona gehad, onze thuiswonende zoon en ik zijn de dans ontsprongen. Vanwege mijn werk ben ik sinds februari volledig gevaccineerd. Ik heb vertrouwen in de wetenschap en wil graag helpen om een stukje van de puzzel te vinden. Ik ben buiten het onderzoek om al tien keer getest. Gelukkig steeds negatief. Een van mijn angsten is dat ik besmet ben zonder dat ik dat zelf weet en daardoor mijn patiënten ook besmet. Ik houd mij aan alle voorschriften. Ook omdat ik besef dat de vaccinatie geen garantie is dat je geen corona krijgt. Als deze studie bijdraagt aan een vroege signalering van een besmetting is dat heel mooi.’’

Annemieke Verbruggen uit Anna Paulowna: ,,Hoe simpel is het om op deze manier een bijdrage te kunnen leveren in de strijd tegen covid-19. Ik vind het wel een lekker gevoel dat corona - mocht ik klachten krijgen - waarschijnlijk vroeg ontdekt wordt. Tot nu toe heb ik nog geen bericht gekregen om me te laten testen. Verder merk ik weinig van de armband tijdens het slapen. Als ik iets niet weet, kan ik dat opzoeken in het informatieboekje, daar staat alles duidelijk in.’’

Drankgedrag

,,Omdat het weinig moete kost - een armband dragen, een paar bloeddruppels opsturen en je laten testen als dat wordt gevraagd - doe ik mee. Ik had er niet op gerekend dat ik elke dag moet invullen hoeveel alcohol ik heb gebruikt, Dat bleek een confrontatie’’, bekent John (,,Liever geen achternaam, heb ik meteen het stempel alcoholist’’) uit Den Helder.

,,Na een week moest ik onder ogen zien dat ik elke dag een paar glazen had aangevinkt. Het minderen met bier, terwijl een glas me na het werk zo ontspant, vind ik moeilijker dan alles wat ik voor dat onderzoek moet doen. Dat ik het drankgedrag moet melden in de app, helpt me te minderen.’’

Ook Pauline Geerlof uit Leiden heeft profijt van haar deelname: ,,Ik sliep hiervoor altijd slecht en kwam moe uit bed. De armband wijst me erop dat ik mijn spanningen moet leren loslaten. Ik heb onlangs een nacht heel slecht geslapen omdat ik me ergens zorgen over maakte. Dat lees je dan meteen terug in de app.’’

,,Midden juni krijg ik - als het goed is - mijn eerste vaccinatie. Een moment waar ik echt naar uitkijk’’, meldt Cathelijne van den Broek uit Heemstede. ,,Ik ben ook best nieuwsgierig naar wat dit doet met mijn lijf. Dankzij de Ava armband wordt dat zichtbaar. Ik doe nu ruim een maand mee. De eerste dagen sliep ik onrustiger dan anders. De wetenschap dat mijn gegevens beoordeeld worden, maakte me onderbewust onrustig. Zo zie je het lampje knipperen als je wakker wordt of er ’s nachts uit moet voor de kinderen. Dat is in het begin toch gek. ’Big Brother is watching You’, bekroop me een beetje. Zelf heb ik nu twee keer de melding gekregen dat ik me moest laten testen.’’ Opvallend was dat dit met de menstruatiecyclus had te maken.

Unieke combinatie

Het slimme bandje heeft nog wel iets te leren, blijkt uit meerdere reacties van deelnemers aan de covid-red studie. Sommigen vertellen dat ze telkens de melding krijgen zich te laten testen terwijl er niks aan de hand is.

,,Het doel van het onderzoek is dat het bandje waarschuwt dat er een infectie is’’, reageert professor Rick Grobbee. ,,We zijn op zoek naar de unieke combinatie van gegevens die juist voorspelt dat corona in aantocht is. Die is nu nog niet perfect. De ene keer is de voorspelling juist, de keer daarop is er niks aan de hand. Zeker bij de eerste duizend mensen die zich hadden aangemeld, werd onnodig vaak het advies gegeven dat er getest moet worden. Dat is inmiddels een stuk minder. Van elke foute meting leert de armband.’’

,,Door naar de teststraat te gaan draag je uiteindelijk ook bij aan het onderzoek, vindt Angelique Bakema-de Boer uit Zwaag. ,,Ook ik kreeg in het begin vaak de melding om te laten testen en die melding bleef dagen achtereen komen, waardoor ik wel een beetje onzeker werd. Ik heb zelfs even getwijfeld om door te gaan, want dat vele testen had ik wel heel belastend gevonden. Aan de andere kant help je de wetenschap er wel mee.’’

Dat de helpdesks die 24/7 opereren moeilijk bereikbaar waren, is ook een punt van kritiek onder de deelnemers. ,,Daar hebben ze gelijk in. Sommige mensen hebben een week moeten wachten op een antwoord op hun vraag. Ook door de snelle stijging van het aantal deelnemers in korte tijd kwamen we in de knoop. Er ontstond een stuwmeer. Reden voor het team om op vrije dagen door te werken en extra medewerkers te werven. De achterstand is nu bijna weggewerkt, het lek is boven.’’

Ook meedoen?

Interesse om aan de covid-red studie deel te nemen? Dan moet je snel zijn. Aanmelden kan nog tot donderdag 3 juni 16.00 uur.

www.covid-red.eu/deelnemen

Net binnen