’Grotere gemeente is niet in belang van de burger’ | opinie

Ook de gemeente Zaanstad voelt de druk van de Provincie in de nek om te gaan fuseren met buurgemeenten. Thijs Udo: ,,Meerdere gemeentefusies zijn van bovenaf doorgedrukt en het zijn bestuurlijk speeltjes gebleken.”
© foto Aerovista

Met nog maar 352 gemeenten klontert het lokaal bestuur in Nederland samen tot een gedrocht dat de burger van zich afkeert, vindt Thijs Udo. „De gedachte dat grotere gemeenten beter zijn voor de burger, beter te besturen zijn en kostenbesparend werken, is volstrekt onjuist.”

De laatste jaren zijn de verschillende kabinetten op grote schaal bezig geweest met het aloude geloof in schaalvergroting: in 1950 waren er nog duizend gemeenten in ons land en nu zijn dat er 352 geworden. De gedachte dat grotere gemeenten beter zijn voor de burger, de bestuurbaarheid vergroten en voor kostenbesparing zorgen, is volstrekt onjuist.

100.000 inwoners

Vanaf het kabinet-Rutte II is er echter een constante stroom van gemeentelijke herindelingen geweest. Het was eerst minister Plasterk die wilde komen tot 100.000 inwoners als ideaal bestuursmodel. Dit is wel gauw verlaten door een storm van kritiek, maar minister Ollongren is vanaf 2017 gewoon doorgegaan met het dogma dat schaalvergroting in dienst staat van de inwoners om de lokale democratie te vernieuwen. Het zou ook goed zijn om beter in te spelen op maatschappelijke ontwikkelingen. Het kabinet heeft weliswaar gezegd dat het duidelijk de voorkeur heeft om herindelingen ’van onderop’ te realiseren, dus op initiatief van de gemeenten zelf, toch is hier vaker in samenwerking met vele provincies van afgeweken. Meerdere gemeentefusies zijn van bovenaf doorgedrukt en het zijn bestuurlijke speeltjes gebleken. Voorbeelden zijn er genoeg. In Groningen, Limburg en de Zuid-Hollandse polder Hoeksche Waard ging men steeds in tegen de gehouden referenda!

Regiovorming

Wie schetst mijn verbazing als de heren Thom de Graaf (vicevoorzitter Raad van State) en Jan Franssen (Staatsraad) in een recent artikel in Binnenlands Bestuur verklaren dat herindelingen juist en vooral ook op initiatief van het Rijk en provincies tot stand zouden moeten kunnen komen? En dat grote steden als Rotterdam, Den Haag en Leiden zouden moeten worden versterkt door grondgebied uit omliggende gemeenten? Ongelooflijk, deze flagrante ontkenning van de bestuurlijke geschiedenis van nog maar pas twintig jaar geleden, toen de regiovorming in de Randstad helemaal mislukte.

(Tekst loopt door na de foto)

Thijs Udo.
© Archieffoto

Uit wetenschappelijk onderzoek van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) is gebleken dat bij een herindeling de overheidsuitgaven helemaal niet dalen en ze juist schadelijk zijn voor de democratie. Het vertrouwen van burgers in hun gemeente neemt standaard af, ook de belangstelling van inwoners in gemeentepolitiek. En hoe groter de gemeente, hoe lager de opkomst.

De bestuurlijke schaalvergroting is verworden tot een wereld van in zichzelf gekeerde politici en bestuurders. Nu ook het plaatselijke bestuur zo ingewikkeld is geworden, gaan gemeenten gemeenschappelijke regelingen aan. Dit is in ieder geval een veel beter alternatief voor de gemeentelijke herindeling.

Tegenmacht

Nu ook in de landspolitiek er een roep is ontstaan voor een andere, open en meer democratische politiek, is het zaak dat de gemeenten zelf, dus van onderaf, blijven bepalen hoe zij besturen. Dit betekent dat van een top-downpolitiek vanuit Den Haag geen sprake mag zijn. De burger verdient het ook om de politieke en bestuurlijke problemen zelf te kunnen bepalen op een zo laag mogelijke schaal. Pal staan voor de nieuwe term ’tegenmacht’. En voor een rechtvaardige bestuurscultuur.

Thijs Udo is bestuursrechtjurist en ondernemer en was Tweede Kamerlid voor de VVD, Statenlid Zuid-Holland en wethouder gemeente Katwijk annex regiobestuurder Holland Rijnland

Net binnen